ĉefa paĝo     aktualaĵoj     foto-kroniko     vv elsendoj     nia klubo     en la pola - po polsku
  

         

   
 
 
 
 
  

  
   



  












 
 






 



Esperanto jest językiem aglutynacyjnym - funkcjonującym w oparciu o rdzeń 
słowotwórczy, przyrostki i przedrostki, nie do końca obcym dla kogoś, kto używa 
jednego z języków pochodzenia indoeuropejskiego: polski, czeski, słowacki, rosyjski, 
francuski, niemiecki, angielski, włoski, hiszpański, portugalski, itd. 
Ponieważ formy słowotwórcze, z niewielkimi wyjątkami, zaczerpnięte zostały z tej grupy językowej, esperanto dla nie znających włoskiego i hiszpańskiego, kojarzy się z jednym z tych języków. 
   
Łatwość w opanowaniu tego języka wynika z jego wyjątkowo logicznej struktury. 
Ucząc się rdzenia słowotwórczego i wiedząc, jakie znaczenie mają końcówki, przyrostki 
i przedrostki, bez sięgania do słownika (może tylko dla upewnienia się) bez problemu 
tworzy się rodzinę wyrazów bliskoznacznych. Spójrzmy na przykład.   

ojciec; ojcowski
matka; matczyny
matczyć, być matką
rodzice 
teść
teściowa
teściowie
macierzyństwo
ojcostwo 
ojczyzna  
itd.
patr-o; patr-a
patr
-in-o; patr-in-a
patr-in-i
ge-
patr-o-j
bo-
patr-o
bo-
patr-in-o
ge-bo-
patr-o-j
patr-in-ec-o
patr-ec-o
patr-uj-o; patr-o-land-o

Zwykle każdego z powyższych wyrazów z danej rodziny słowotwórczej 
w jakimkolwiek obcym języku musimy uczyć się osobno, ponieważ inny jest jego zapis, brzmienie. W esperanto ta kwestia została sprytnie rozwiązana. Znając jakikolwiek słowo bez problemu możemy utworzyć z niego rodzinę wyrazów bliskoznacznych. 
Stąd właśnie słowniki esperanckie są tak nieduże. Nie dlatego, że język jest ubogi - jak 
twierdzą sceptycy, a ponieważ jego logiczna struktura daje możliwość z jednego 
wyrazu zrobienia co najmniej dwudziestu pochodnych, jeśli nie więcej. 

Udowodnionym jest, że aby móc wyrazić się płynnie w jakimkolwiek języku potrzeba jest opanować ok. 20 tys. wyrazów, których - po prostu - trzeba się nauczyć. Nie dziwi więc, że nauka języków obcych jest trudną i wymagającą pracą. 
W esperanto trzeba nauczyć się ok. 2 tys. słów. Te, przy znajomości reguł gramatyki, mnożą się jakby przez 20 i mamy już  20 tys. wyrazów. Poza tym wiele z tych wyrazów już znamy (ok. 15%), gdyż istnieją w języku polskim. To właśnie fenomen esperanta!  

W esperanto każdą literę czyta się tak, jak się pisze. 
Samogłoska „i” nie zmiękcza spółgłosek z nią sąsiadujących, akcent pada na przedostatnią zgłoskę wyrazu - podobnie jak w polskim. Alfabet esperancki składa się z 28 liter:

         a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z.
   
Litery z daszkiem oraz literę v wymawiamy:  

ĉ - jak - cz
ĝ - jak - dż
ĥ - jak - ch
ĵ - jak - ż
ŝ - jak - sz
ŭ - jak - ł
v - jak - w
ĉokolado (czokolado)
ĝangalo (dżangalo)
arĥivo (archiwo)
ĵetono (żetono)
ŝnuro (sznuro)
aŭtobuso (ałtobuso)
valizo (walizo)
czekolada
dżungla
archiwum
żeton
sznur
autobus
walizka

W gramatyce nie ma żadnych wyjątków. W esperanto tym nie istnieją oboczności, nie ma czasowników nieregularnych. Wyrazy i składnia zostały dostosowane do reguły „najmniejszego oporu”, co oznacza, że spontaniczność wypowiedzi nie jest ograniczona restrykcyjnymi regułami czy zachowaniem ścisłego szyku. 

Oto niektóre z zawartych w „Fundamento de Esperanto” zasad.

Podstawową formą słowotwórczą jest rdzeń wyrazowy, do którego dodawane są końcówki, przyrostki, przedrostki oraz inne formy gramatyczne, np.: 
  
    (-telefon- rdzeń) telefon-o - tele­fon, telefon-a - telefoniczny,  
    telefon-i - telefonować, ek-telefon-i - zatelefonować, itd.

Każdy rzeczownik, za wyjątkiem form osobowych, jest rodzaju nijakiego i posiada końcówkę -o, np.: telefono - telefon, tablo - stół.

Przymiotnik posiada końcówkę -a, np.:
    telefon-a - telefoniczny, inteligenta - inteligentny, alta - wysoki.


W esperanto rozróżniamy trzy przypadki: mianownik, biernik 
    oraz przypadek zależny (przyimkowy). 

mianownik

biernik     dodanie litery -n

przypadek zależny 
  
odpowiedniki polskiego:
- dopełniacza
- celownika
- miejscownika
- narzędnika
- itd.
trafo, punkto

trafi punkto-n

trafo __

trafo de Anna
helpi al Anna
vidi per okuloj
paroli pri historio
trafienie, punkt

trafić w punkt

trafienie __

trafienie Anny
pomóc Annie
widzieć oczami
mówić o historii

Przysłówek charakteryzuje końcówka -e, np.: 

    telefone - telefonicznie, interese - interesująco, rapide - szybko.

Czasownik w bezokoliczniku ma końcówkę -i: (-vid-) vidi - widzieć, 
    
     (-ven-) veni - przybyć.

     
Czas teraźniejszy ma końcówkę -as: mi vidas - widzę, 
         mi venas - przybywam. (mi - ja)
      Czas przeszły -is: ŝi vidis - widziała. (ŝi - ona)
      Czas przyszły -os: li vidos - będzie widział, li venos - przybędzie. (li - on).
      Tryb warunkowy -us: vi vidus - widziałbyś, vi venus - przybyłbyś (vi - ty, wy).
      Tryb rozkazujący -u: venu - przybądź, vidu - zobacz.  

Liczbę mnogą tworzy się przez dodanie do rzeczowników lub form przymiotnikowych
      końcówki -j, np.: bela floro - ładny kwiat, belaj floroj - ładne kwiaty,

Zaimki osobowe: mi - ja, vi - ty (wy), li - on, ŝi - ona, ĝi - ono, to, ni - my, ili - oni.

    
Zaimki dzierżawcze tworzy się po dodaniu -a: mia - mój, moja, moje, itd.

    
Niektóre zaimki: kiu - kto, kio - co, kia - jaki, kie - gdzie; tiu - ten, tio - to, 
        tia - taki, tie - tam; neniu - nikt, nenio - nic, nenia - żaden, nenie - nigdzie; 
        ĉiu - każdy, ĉio - wszystko, ĉia - wszelki, ĉie - wszędzie;  iu - ktoś, io - coś, 
        ia - jakiś, ie - gdzieś. 

Niektóre przyimki: al - do, de - od, kun - z, en - w, sur - na, sub - pod, 
    sen - bez, tra - przez, super - ponad, per - przez, laŭ - według, 
    inter -  między, dum - podczas, kontraŭ - przeciw.

Liczebniki główne: nulo - 0, unu - 1, du - 2, tri - 3, kvar - 4, kvin - 5, ses - 6, 
    sep - 7, ok - 8, naŭ  - 9, dek -10, dek unu - 11, dudek - 20, dudek du - 22, 
    tridek - 30, itd. cent - 100, cent dek unu - 111, ducent dudek du - 222, itd. 
    mil  - 1000, mil naŭcent naŭdek ok - 1998, dumil - 2000, itd. 
    miliono - milion.

   
Liczebniki rzeczowne tworzy się za pomocą końcówki -o: 
        unuo - jedynka, duo - dwójka.
   
Liczebniki porządkowe przez dodanie -a: 
        unua - pierwszy, dua - drugi, dumilunua - 2001-szy, (piszemy razem).
   
Liczebniki przysłówkowe za pomocą końcówki -e: 
        unue - po pierwsze, due - po drugie, itd.
   
Liczebniki mnożne po dodaniu przyrostka -obl: 
        unuobla - pojedyńczy, duobla - podwójny.
   
Liczebniki zbiorowe za pomocą przyrostka -op: 
        unuopa - pojedyńczy, duope - we dwoje, itp.
   
Imiesłowy są naturalnym rozwinięciem czasów podstawowych. 

   
Czynne tworzy się dodając do rdzenia końcówkę -ant, -int, ont: 
        venanto - przybywający, 
        veninto - ten który był przybywającym, 
        ventonto - ten, który przybędzie. 

   
Bierne -at, -it, -ot: 
        venato - przybyły, 
        venito - będący przybyłym, 
        venoto - będący przybyły, itd.

   
Imiesłowy rzeczowne posiadają końcówkę -o, przymiotne -a, przysłowne -e.
    
Przykładowe zwroty:

    Saluton! - Cześć! 
    Ĝis revido! - Do zobaczenia! Ĝis - Cześć, w sensie pożegnania się
    Bonvolu - Proszę. Pardonu - Przepraszam. 
    Bonan tagon! - Dzień dobry!
   
Mi estas Ewa Kowalska. - Jestem Ewa Kowalska.  
    Kiu vi estas? - Kim (ty) jesteś?


menu  strona główna



Akademia Języka



Słownik
terminów informatycznych